Kora drzew stanowi niezwykle istotny element budowy roślin lenożytnych, pełniąc szereg funkcji kluczowych dla życia drzew i ekosystemów leśnych. Jej złożona struktura i różnorodne właściwości sprawiają, że chroni drzewo przed szkodliwymi czynnikami, uczestniczy w transporcie substancji oraz wspiera rozwój i regenerację tkanek. W poniższym artykule przyjrzymy się bliżej budowie kory, jej znaczeniu dla przyrody oraz zastosowaniom w działalności człowieka.
Budowa i funkcje kory drzew
Ze względu na złożoną morfologię, kora drzew składa się z kilku warstw: kambium (cieńsza warstwa merystematyczna), łupina korkowa, floem (łyko) oraz warstwa ochronna z martwych komórek. Choć wiele osób uważa, że kora pełni wyłącznie rolę ochronną, jest to tylko jeden z jej zadań:
- Ochrona mechaniczna: gruba, pofałdowana powierzchnia chroni wnętrze pnia przed uderzeniami, zadrapaniami czy drapaniami zwierząt.
- Izolacja termiczna: dzięki warstwie korkowej drzewo jest odporne na nagłe zmiany temperatury, chroniąc tkanki wewnętrzne przed przegrzaniem lub przemarznięciem.
- Bariera antypatogenna: zawarte w komórkach suberyna i garbniki utrudniają rozwój grzybów, bakterii oraz wirusów atakujących tkanki drzew.
- Transport asymilatów: floem odpowiada za przewóz produktów fotosyntezy z liści do korzeni i pędów bocznych.
- Wzrost wtórny: kambium dzieli się, tworząc nowe komórki łyka i drewna, co warunkuje zwiększanie obwodu pnia.
Struktura warstw kory
Korkowa warstwa zbudowana jest głównie z martwych komórek wypełnionych powietrzem, co zapewnia doskonałą izolację. Pod nią leży kambium – cienka warstwa intensywnie dzielących się komórek, która decyduje o grubości łyka i drewna. Floem, obecny poniżej kambium, transportuje węglowodany, aminokwasy oraz inne substancje odżywcze w kierunku korzeni.
Znakomita rola ekologiczna kory
Biorąc pod uwagę ogromne zróżnicowanie biologiczne lasów, kora drzew pełni funkcję siedliska i schronienia dla licznych organizmów. W porozgałęzionych rowkach czy łuskach znajdują kryjówki:
- małe bezkręgowce (owady, pająki, ślimaki),
- porosty i mchy osadzające się w napiętrzonych warstwach wilgoci,
- ptaki drapieżne (np. pokrzewki czy dzięcioły) poszukujące owadów drążących tunele w korze,
- grzyby mikoryzowe wspomagające odżywianie drzewa poprzez wymianę korzeni-grzybni.
Dzięki korytarzom dla wody i powietrza, kora umożliwia intensywną wymianę gazową oraz parowanie nadmiaru wody, co wpływa na stabilizację wilgotności otoczenia.
Wpływ kory na obieg pierwiastków
W trakcie procesu łuszczenia się lub obumierania wewnętrznych warstw kory do gleby dostają się wiele cennych mikro- i makroelementów, takich jak azot, fosfor czy wapń. Ten naturalny proces przyczynia się do żyzności gleby i stanowi podstawę obiegu substancji odżywczych w lesie.
Praktyczne zastosowania kory w działalności człowieka
Ludzkość od wieków docenia kory surowiec wykorzystywany w wielu dziedzinach:
- produkcja korka wykorzystanego w przemyśle szklarskim, budowlanym i jako materiał uszczelniający,
- wytwór barwników i garbników (np. kora dębu używana do garbowania skór),
- przemysł farmaceutyczny – wyciągi z kory wiązane jako składnik leków przeciwzapalnych i wzmacniających naczynia krwionośne,
- ogrodnictwo i architektura krajobrazu – kora sosny i świerku stosowana jako ściółka i materiał dekoracyjny, zapobiegający parowaniu wody i ograniczający rozwój chwastów,
- rozmaite formy rękodzieła – korowe panele, biżuteria, instrumenty muzyczne (np. bębny afrykańskie).
Zrównoważone pozyskiwanie kory
Aby nie osłabiać drzew, praktyki zrównoważonego pozyskiwania kory obejmują:
- wybieranie fragmentów pnia, nigdy nie pozyskiwanie kory ze wszystkich stron drzewa,
- unikanie uszkodzenia kambium, co pozwala na regenerację kory,
- stosowanie technik chroniących przed infekcjami – pokrywanie ran środkiem bakteriobójczym.
Zagrożenia i ochrona kory
Choć naturalna bariera kory jest bardzo skuteczna, to różne czynniki mogą osłabiać jej funkcję:
- Zanieczyszczenia powietrza i kwaśne opady niszczą warstwę ochronną,
- inwazyjne owady (np. korniki) drążące tunele w łyku i drewnie,
- intensywne mechaniczne uszkodzenia powodowane przez maszyny leśne czy żerujące zwierzęta,
- zmiany klimatyczne przyspieszające procesy suszy i obniżające zdolność regeneracji kory.
Ochrona kory i realizacja programów zalesień z gatunkami odpornymi na szkodniki to klucz do zachowania zdrowych i wydajnych lasów.
