Brzeg Morza Bałtyckiego kryje w sobie niezwykłe bogactwo ekosystemów morskich. Choć to morze o stosunkowo niskiej zasoleniu, zamieszkują je zarówno drobne bezkręgowce, jak i rozmaite gatunki ryby dorszowate, a także ssaki i ptaki przystosowane do surowych warunków północnych wód. W artykule przybliżymy kluczowe grupy zwierząt Bałtyku, ich znaczenie dla bioróżnorodnośći oraz wyzwania związane z ochroną tego wyjątkowego środowiska.
Zwierzęta bezkręgowe Bałtyku
W wielowarstwowej sieci troficznej Morza Bałtyckiego bezkręgowce odgrywają rolę producentów i konsumentów drobnej materii organicznej. Duża część biomasy w najniższych warstwach pelagialu oraz przydennych siedlisk to organizmy zamieszkujące muliste i piaszczyste dno. Wśród nich wyróżnia się kilka kluczowych grup.
Gąbki i stułbiopławy
- Niepozorne gąbki (Porifera) filtrują wodę, usuwając drobne cząstki organiczne.
- Stułbiopławy (Hydrozoa), np. dzwonkowce, pełnią funkcję drapieżników planktonu.
Skorupiaki
- Raki (Astacoidea) zasiedlają strefę przybrzeżną i doliny rzeczne uchodzące do Bałtyku.
- Krewniak bałtycki (Saduria entomon) – charakteryzuje się dużą aktywnością drapieżną.
- Rozwielitki i oczliki (Cladocera i Copepoda) to podstawowy pokarm dla młodych ryb.
Mięczaki
- Małże: omułek jadalny (Mytilus edulis) oraz skójka (Dreissena polymorpha) filtrują wodę.
- Ślimaki morskie: Littorina littorea zasiedla skały i kamienie w strefie pływowej.
Dzięki filtracji cząstek przez gąbki i małże oraz pasożytowaniu stułbiopławów ekosystem utrzymuje względnie wysoką jakość wody, co sprzyja rozwojowi kolejnych szczebli łańcucha pokarmowego.
Ryby Bałtyku
Rybołówstwo na Bałtyku od stuleci bazuje przede wszystkim na gatunkach ryby dorszowate, śledziach i flądrach. Ryby te stanowią o dobrobycie nadbrzeżnych społeczności oraz o zdrowiu ekosystemu morskiego.
Dorsz i plamiak
- Dorsz atlantycki (Gadus morhua) – drapieżnik osiągający długość ponad 1 m.
- Plamiak (Melanogrammus aeglefinus) – ceniony przez wędkarzy i przemysł przetwórczy.
Śledź i sardynki
- Śledź bałtycki (Clupea harengus membras) – gatunek kluczowy dla diety wielu ptaków morskich.
- Sardynka (Sprattus sprattus) – mała ryba pelagiczna, stanowi pokarm dla drapieżników.
Flądry i inne gatunki denne
- Flądra pospolita (Platichthys flesus) – spłaszczona ryba denn, maskująca się na mulistym dnie.
- Gładzica (Limanda limanda) – podobna do flądry, choć o innym ułożeniu oczu.
Oprócz tych jadalnych ryb w Bałtyku występują m.in. turbot, łosoś i sieja. Wzrastająca presja rybołówstwo i zmiany klimatyczne wpływają jednak na zmniejszenie populacji wielu gatunków.
Ssaki morskie i ptaki nadbałtyckie
Choć Bałtyk to morze półzamknięte, pojawiają się w nim licznie foki, morświny oraz setki gatunków ptaków morskich. To dowód na dynamiczną wymianę biologiczną z innymi morzami Północnego Atlantyku.
Foki
- Foka szara (Halichoerus grypus) – największa bałtycka foka, osiąga do 3 m długości.
- Foka obrączkowana (Pusa hispida) – mniejsza, zamieszkuje północne baseny Zatoki Botnickiej.
Morświny
- Morświn (Phocoena phocoena) – najmniejszy waleń Bałtyku, często widywany przy brzegu.
Ptaki morskie
- Mewy, kormorany i rybitwy – swoiste znaczniki zdrowia populacji ryb.
- Alki i nurzyki – ptaki lęgowe, chronione w ramach obszar Natura 2000.
Obecność tych zwierząt świadczy o względnie dobrym stanie populacji ryb i czystości wód. Jednak migracje i zimowe prądy morskie mogą wpływać na okresowe zanikanie niektórych gatunków w niektórych obszarach.
Zagrożenia i działania ochronne
Pomimo że Morze Bałtyckie nie jest głęboko połączone z oceanem, codziennie zmaga się z licznymi zagrożeniami. Zanieczyszczenia chemiczne, eutrofizacja, nadmierny połów oraz inwazje obcych gatunków stwarzają ryzyko dla rodzimych populacji.
- Zakwaszenie wody i wzrost poziomu fosforanów przyczyniają się do gwałtownego rozwoju glonów.
- Zanieczyszczenia ropopochodne i metale ciężkie kumulują się w tkankach organizmów morskich.
- Intensywne sieci rzeczne ograniczają migracje łososia i troci.
Aby chronić bogate życie Bałtyku, podejmuje się różnorodne kroki:
- Utworzenie morskich obszarów chronionych, w których obowiązuje zakaz połowu.
- Projektowanie filtrów i oczyszczalni wód komunalnych dla mniejszych zanieczyszczeń.
- Cykliczne monitorowanie stanu zdrowia populacji największych drapieżników, jak foki i morświny.
- Programy edukacyjne dla rybaków i społeczności nadmorskich.
Dzięki spójnym działaniom naukowców, organizacji pozarządowych i władz państw nadbałtyckich możliwe jest zachowanie unikalnej fauny i flory tego morza oraz przeciwdziałanie skutkom rozwoju cywilizacyjnego.
